---

ISTIRAATIIJIYAD LA’AANTA SOOMAALIDA MAXAA NOOGA LUMAY?!

Sida loogu wareersanyahay halka Soomaalidu asalkeedu ka soo jeedo ma carab baa mise waa Afrikaan ayey umadani dhexdeeda isku wareersantahay, sida Soomaalida iyadoo isku dhaqan Af, Diin iyo Midab u kala irdheysan tahay oo towfiiqda looga qaaday ayey u ayaan darran tahay mar waliba.

Ilaa jiritaanka Soomaalida inta la ogyahay bal dib u fiiri taarikhdii Axmed Gurey iyo Geeska Afrika halgankiisii halkee ku dambeeyay?, Sayid Maxamed C/lle Xasan sow awoodii gumeysigii Ingiriiska laguma tijaabin?, xornimo doonkii, Shantii Soomnaali loo qeybiyey AFIS ugu dambeysay sow Talyaaniga oo dagaalkii labaad ee dunida ku jabay nalooma dhibin?.

Dowladdii ugu horeysay ee Jamhuuriyadda Soomaaliya sow howsheedii koowaad kama dhigin soo celinta gobolada maqnaa iyo Somaliweyn raadinteeda? dowladdii Kacaanka sow dagaal uma gelin soo celinta Soomaali galbeed?, ayaan darada Soomaalida waa istiraatiijad la’aan iyo qorshe xumo ay ku lamaanantahay daneysi iyo ku takrifal, waa marka horee umad ahaan Soomaalidu ma aha dad xadaarad fog leh aqoonta diinta, maadiga iyo tan dowliga ahna aad bay ugu liidataa, tusaale ahaan sidii aanu dunida ugu noolaan laheyn ayaan kari weynay, waxaan nahay dalka keliya ee dowlad la’aanta ah, 46 sano markii uu xor ahaa ka dib dowladnimo hanan waayey oo cadowgiisii qabsaday.

Dowladdii kacaanka Gen. Maxamed Siyaad Barre:- Soomaalinimadii na madax martay iyo jaceylkii shanta Soomaali oo isu timaada waxay keenaan inaan awoodda saarno dhisme ciidameed oo dhaqaalaha ugu badan lagu bixin jiray, seddexdii gobol ee maqneyd waxay kala ahaayeen sedan NFD gobolka Soomaalida ee Kenya la siiyey waxaa daah saaray oo arrinkiisa in xoogga la saaro mugdi geliyey is fahamkii Cigaal iyo Jomo Kenyata oo la oran karo qeyb ayuu ku lahaa dhalashadii Kacaanka 21-ka Oktoobar, Jabuuti Faransiiska ayey gacantiisa ku hartay wax dareen ahna ma saarneyn oo inay xoroobeyso waa soo muuqatay jiho ay aadaba, Soomaali galbeed gobolka Itoobiya la raacsiiyey ee Soomaaliyeed ayey qadartu noqotay in la wajaho, jabhado lagu kiciyo ilaa markii Jamhuuriyadda Soomaaliya markii dambe dagaalka si buuxda u gashay, dowladii Soomaaliyeed khaladaadka istiraatiijiyeed ee gashay waxaa ugu weynaa qiimeyn la’aanta xaaladda markaasi jirtay, saameynta Itoobiya ee siyaasadda dibadda, kala guurkii dowladda Soomaaliya, iyadoo Warso ka mid aheyd NATO ugu wareegtay iyo arrimo kale, waana warma la qaaday heesta ah Galbeed waa la xoreeyay Waarsaa gaagixisay.

Natiijadii waxay noqotay in Soomaalida dhexda ku lunto, Mareykankii ay u wareegtayna waxba u qaban waayo, Warso-na inay Itoobiya la safato sidaasaana ciidamadii Soomaalida lagu buburiyo jab xunna ka soo haleelay, arrintaasina waxay aheyd bilowgii burburka jamhuuriyadda Soomaaliya, maalintaasi haddaan qiimeyn kari weynay xaaladda dunida oo dalal maqan oo aanu soo celino iska daaye lafaheenii ku qamaarnay.., waxay ahayd in dib loo fiirsado laakiin maxaa ka dambeeyay? .

Jabhadihii kacay:- Jabhadihii kacay ee sumadda Soomaalinimo yeeshay waxay mid waliba salka dhigatay Itoobiya, iyadoo qorshaheedu yahay inay rido taliskii Kacaanka iyo dowladdii Gen. Maxamed Siyaad Barre uu hormuudka u ahaa, istiraajiiyad kale buuggaba uguma qorneyn, maxaa dhacay Jabhad weliba beel ayey noqotay sida SSDF oo u xuubsiibatay Majeerteen SNM oo noqotay Isaaq iyo USC oo Hawiye aheyd, kuwo kalena waa jireen, SSDF seeftii xoogga laheyd ee Kacaanka ayaa kala tuurtay, SNM-na awooddii dowladnimo ayaa lagula dul dhacay, USC-na way u dambeysay, laakiin xarfahaasi beelihii aan soo sheegay ayey u taagnaayeen ilaa haddana loo yaqaan, markii Gen. Maxamed Siyaad Barre meesha ka baxay istiraatiijad la’aantooda jabhadihii beelo ayey u qeybsameen dagaalo sokeeye ayeyna isla galeen.

Dagaaladii sokeeye:- Waxaa nasiib darro aheyd markii ay bilowdeen dagaaladii sokeeye oo Soomaaliya ka dhigay hoyga dhimashada, gaajada, dowlad la’aanta, qaxootiga darxumada iyo ixtilaalka, waxa ugu wanaagsan ee burburka ka soo dhex baxay waxaa la oran karaa waa Somaliland oo haba sheegato dowlad madax bannaane wax un maamul u eg ka jiro, is maqal xoogaa ahna laga helay, dowladdii uu hogaaminayey Gen. Maxamed Siyaad Barre waxaanu ku bedelnay dal qabqablayaal isku heystaan oo tobanaan imaaradood iyo beelo u kala qeybsan, nidaamkii Hantiwadaaga waxaanu ku bedelnay isuma-taliso iyo fowdo, Soomaalinimadii waxay ka badin weysay inaanu beel beel isu dilno, qarankii jabay, karaamadii luntay iyo dadkii kala tagay ee isla noolaan waayey, waxay mar labaad garan waayeen sida dunida loogu noolyahay ka dibna karkii karay ee karkaarada jebiyey wuxuu umiliyey inay wadaado {Maxkamadihii Islaamiga} caasimaddii Soomaaliya la wareegaan meesha ka saaraan qabqableyaashii 15-ka sano ku ilmo dhalay ee Koonfurta Soomaaliya kala qeybsaday.

Fursaddii UNISOM:- Dagaaladii sokeeye markii ay socdeen sanad wax yar un ka badan waxay Soomaaliya isu bedeshay dal burburay iyo dad dhammaanaya oo tarab tarab u le’anaya, dunidii xaaladdaasi ka damqatay waxay Soomaaliya ka dhigtay mid loogu soo gurmado sidii loo badbaadin lahaa, loona quudin lahaa Soomaalida dhammaanaysa ee Soomaalida kale laga siin waayey gargaarkii,aan is weydiinee caga-bararkii iyo gaajadii kalabar Soomaalida qarka u saarantay inay u dhammaato yaa sababteeda lahaa, kuwii wadooyinka xirtay ee Baydhaba ka dhigay magaalada dhimashada una diiday in dadkaasi ay macaluuliyeen ee ka haray kuwii ay laayeen in gargaar la gaarsiiyo haddii ay markaas ka dib arrintii jihaad u bedeleen iyo gaalo la dirir waxay aheyd tijaabo aan soo marnay, fursaddaas noocii ay doonto ha loo dhigee iyaduna waxay aheyd istiraatiijiyad xumo lagu waayey dedaal kale oo Soomaaliya looga soo saari lahaa godkii dheeraa ee ay ku dhacday, mana laga faa’ideysan ee isla dabinkaas ayaanu ku soconnaa.

Midowgii Maxkamadaha Islaamiga:- Maxkamaduhu waxay taageero ka heleen dadweynaha reer Muqdisho ka dib xukuumaddii Siyaad Barre ku soo jiray cadaab iyo kadeed aan la qiyaasi Karin, waxayna taageeradooda la mid aheyd tii la siiyey Jabhadihii kacay siiba USC oo Muqdisho uga dambeysay dowladdii Maxamed Siyaad Barre, laakiin ma jirin qorshe ama Istiraatiijad ay Maxkamaduhu ku talo jireen ama hayeen, xittaa iyagii ayey qaadan waa iyo la yaab ku noqotay inay ka guuleysteen qabqableyaashii Muqdisho, ka dib markii ay Muqdisho si fudud uga faramaroojiyeen, dad badan oo aqoonyahano iyo nooc waliba leh ayaa la taliyey madaxdii Maxkamadaha kuna booriyey inaysan fursaddan lumin, Soomaaliduna markan ay u dhowdahay in dowladnimadeedii la soo celiyo, laakiin caadadii hore ayaa dib loo raacay oo caadifaddii soo celinta Somaliweyn waxaa lagu bedelay caadifad kale oo ah Jamhuuriyadda Islaamiga Soomaaliya, Raas-kaambooni ilaa Gaalkacyo maxaa inoo dhiman ayey xisaabtii noqotay, rag madaxdii Maxkamadaha ka mid ahaa oo kheyrka jecel ayaa iftooday, Baydhaba barqa cad ayaa lagu tegayaa, ka dibna Puntland iyo Somaliland ha is dhiibeen haddii kale daadkaa qaadaya ayey yiraahdeen?.

Laguma waaya aragnimo qaadan taariikhdaasi fashilka ah ee aanu soo marnay, lama akhrin waayaha dunida, xisaabta laguma darin xaaladda dunida ka taagan iyo waxa ka dhacaya Afghanistan, Ciraaq, iyo Lubnaan, waxaanu ka dhaxalnay xaaladda aanu maanta ku jirno ee gunta hoose aanu fadhino, micnuhu ma aha inaan khaladka oo dhami anaga leenahay, mana aha inaysan macquul aheyn dhismaha dowlad Islaami ah oo Soomaaliya yeelato shalay, Beri iyo Saa-dambe, laakiin waxaa muhiim ah inaad akhrin karto siyaasaddaha seddexda maran ee aad ku dhex nooshahay, inaad abuuri karto jawi aad ku noolaan kartid adiga kuna jiri kartid adigoon u gudbin deriskaada, danaha Mareykanka iyo Madaxweynihii hore ee Bush Soomaaliya ka leeyahay iyo danta Itoobiyada Meles Zenawi anagaa mideynay sanadka 2006-dii oo isku qasabnay sidii aan sameynay sanadkii 1977-dii oo aan u mideynay danihii Warso ee Midowgii Soofiyeeti iyo Itoobiyadii Mingistu, meelaha aysan Soomaalidu iska bedelin ee falanqeyta u baahanna waa halkaas hogaamiyeyaashii Maxkamadaha sanadkii 2006-dii iyo Gen. Siyaad Barre isku ujeedo iyo hadaf ma aheyn, laakiin waxay ka sinnaayeen Istiraatiijiyad la’aan iyo qorshe xumo.

Sanadkii 2007-dii ka dib:- Ka dib markii ciidamada Itoobiya dalka sida xoogga ah ku qabsadeen aakhirkii sanadkii 2006-dii Markii cadowga loo jabay Culimadiina yaaceen, haddana qorshe xumidii suuragelisay guuldaradaasi weyn way sii socotay, wayna ka sii dartay Istiraatiijiyad xumadeena ilaa heer aan gaarnay inaan isku qabsano bixitaanka Itoobiyaanka iyo qaabka ay tahay in dalka looga saaro,kuwii keenay ee TFG-da sheeganayey ayaa isku khilaafsan, kuwa dagaalka kula jiray ayaa isku khilaafay ummaddiina kuwaas ayey ku dhex luntay, dhamaantood sow uma adeegayaan inay sii joogto Itoobiya?, haddii Soomaalidu is heysato, la isku heysto, lana kala heysto yey faa’ido ugu jirtaa?, istiraatiijiyad xumada salka na dhigatay ee aan ku luminay qaranimadii, isku dilnay welina qarka u saarannahay inaanu inta dhiman ku weyno sideen uga dawoobi karnaa ayey haatan su’aashu mareysaa?.

Waa su’aal adag, laakiin aan is weydiinee kumanaanka NGO ee xilligan dal dibad Soomaalidu ka dhiseen maxaa looga heli waayey urur, xarumo ama machadyo istiraatiijiyadeed oo Umaddeena haga, kala taliya masiirkooda iyo danahooda?. boqolaalka aqoonyahan ee ku nool dibadda qaarkood wax ka dhiga Jaamacadaha Waqooyiga Mareykanka iyo Yurub ma awoodi waayeen inay mar un isu yimaadaan oo hanaan qaran u fekeraan ama dhisaan isu tagyo Soomaalida loogu jeexayo hannaan ay dowladnimo ku gaari karto.

Guntii iyo gebagebadii qormadeena yaa maanta sheegi kara oo noo haya qaab aan ku qeybsan karno dowladnimada oo aan aheyn qabiil iyo gobol? waxaasi oo su’aalo ah waxay ku wajahanyihiin inta aqoonta u leh ee ka damqaneysa haadaanta ay Soomaali ka sii laadlaado iyo inta ay ku harsantahay dadnimo iyo damiir wadaniyeed, bal aanu isla sahmino walaalayaal.

kala soo xiriir
webmaster@falaar.com